Top JOSE


Bezpieczeństwo Pracy
 
Produkty i Usługi
 
Maksymalizuj
Minimalizuj

 


PODSTAWY I METODY OCENY ŚRODOWISKA PRACY

PIMOŚP - NUMER 4 (106) 2020




  • Koronawirusy – niewidzialne zagrożenie o globalnym zasięgu
    Agata Stobnicka-Kupiec, Rafał L. Górny, Małgorzata Gołofit-Szymczak, Anna Ławniczek-Wałczyk, Marcin Cyprowski , s. 5-35
  • Akrylonitryl. Dokumentacja proponowanych dopuszczalnych wielkości narażenia zawodowego
    Katarzyna Konieczko , s. 37-90
  • Czerwień zasadowa 9. Dokumentacja proponowanych dopuszczalnych wielkości narażenia zawodowego
    Anna Kilanowicz, Małgorzata Skrzypińska-Gawrysiak, Michał Klimczak , s. 91-105
  • Furan. Dokumentacja proponowanych dopuszczalnych wielkości narażenia zawodowego
    Jolanta Skowroń, Katarzyna Konieczko , s. 107-141
  • Spaliny emitowane z silników Diesla, mierzone jako węgiel elementarny. Metoda oznaczania w powietrzu na stanowiskach pracy
    Małgorzata Szewczyńska, Małgorzata Pośniak, Joanna Kowalska , s. 143-162
  • Koronawirusy – niewidzialne zagrożenie o globalnym zasięgu
    Agata Stobnicka-Kupiec, Rafał L. Górny, Małgorzata Gołofit-Szymczak, Anna Ławniczek-Wałczyk, Marcin Cyprowski

    Koronawirusy są przyczyną wielu chorob ludzi i zwierząt. Od momentu pierwszych obserwacji Beaudette’a i Hudsona

    w 1933 r., opisujących „zadyszkę kurczakow” jako śmiertelną chorobę układu oddechowego (Beaudette, Hudson 1933; 1937), aż po czasy wspołczesne zdominowane informacjami o światowej pandemii COVID-19, znaczenie tej grupy drobnoustrojow dla zdrowia i bezpieczeństwa zarowno populacji generalnej, jak i pracujących nabiera coraz większego znaczenia. Stosowane dziś nowoczesne metody analizy molekularnej oraz coraz bardziej precyzyjne rozpoznanie reakcji immunologicznych związanych z działaniem patogenow z tej grupy pozwala nie tylko na pełniejsze zrozumienie biologii koronawirusow, ale i na poznanie patogenezy wywoływanych przez nie chorob. W artykule opisano systematykę rodziny Coronaviridae, scharakteryzowano budowę wirionu i sposoby jego namnażania się, przedstawiono metodykę badań probek klinicznych i środowiskowych na obecność w nich koronawirusow oraz

    opisano patogenność tej grupy drobnoustrojow wraz z krotką charakterystyką największych epidemii, ktorych przyczyną były wirusy SARS i MERS. W artykule szczegolną uwagę poświęcono wirusowi SARS-CoV-2, ktory jest odpowiedzialny za mającą obecnie miejsce światową pandemię, zapoznając czytelnika nie tylko ze skutkami zdrowotnymi zakażenia wywołanego przez ten koronawirus, ale i opisując działania stosowane w profilaktyce przeciwwirusowej,  przedstawiając prace związane z opracowywaniem szczepionek przeciw temu koronawirusowi i charakteryzując zagrożenia wywołane jego obecnością w najbardziej narażonych sektorach gospodarki.



    Akrylonitryl. Dokumentacja proponowanych dopuszczalnych wielkości narażenia zawodowego
    Katarzyna Konieczko

    Akrylonitryl jest wysoce łatwopalną, lotną, bezbarwną lub bladożółtą, przezroczystą cieczą o nieprzyjemnym zapachu. Związek jest bardzo reaktywny chemicznie, niestabilizowany ulega spontanicznej polimeryzacji. Jest głównie stosowany jako surowiec do produkcji włókien i tworzyw sztucznych.Akrylonitryl działa toksycznie (w warunkach narażenia przewlekłego działa szkodliwie na układ nerwowy), drażniąco i uczulająco. Jest zaklasyfiko­wany do kategorii zagrożenia 1B czynników rakotwórczów (na podstawie wyników badań na zwierzętach; w do­stępnym piśmiennictwie i bazach danych brak informacji na temat wyników badań epidemiologicznych). Propo­zycję wartości najwyższego dopuszczalnego stężenia (NDS) akrylonitrylu wyznaczono na ilościowym szacowaniu ryzyka nowotworów OUN u szczurów, narażanych inhalacyjnie. Zaproponowano przyjęcie wartości NDS akrylo­nitrylu w powietrzu środowiska pracy na poziomie 1 mg/m3, przy której dodatkowe ryzyko nowotworu OUN (przy założeniu 40-letniego okresu aktywności zawodowej) wynosi 2,2 · 10-4 ÷ 6,2 · 10-4. Aby ograniczyć możliwość wystąpienia stężeń pikowych zaproponowano przyjęcie wartości najwyższego dopuszczalnego stężenia chwilowego (NDSCh) akrylonitrylu na poziomie 3 · NDS, tj. 3 mg/m3. Jako wartość DSB zaproponowano 60 μg/l (2-cyjanoetylo)- waliny (CEV) we krwi pobranej po 3 miesiącach narażenia. Ze względu na działanie rakotwórcze, drażniące, uczu­lające oraz wchłanianie akrylonitrylu przez skórę substancję oznakowano literami: „Carc. 1B” – substancja rako­twórcza kategorii zagriożenia 1B, „A” – substancja uczulająca, „I” – substancja drażniąca oraz „skóra” – wchłanianie substancji przez skórę może być tak samo istotne, jak przy narażeniu drogą oddechową. Zakres tematyczny artykułu obejmuje zagadnienia zdrowia oraz bezpieczeństwa i higieny środowiska pracy będące przedmiotem badań z zakresu nauk o zdrowiu oraz inżynierii środowiska.



    Czerwień zasadowa 9. Dokumentacja proponowanych dopuszczalnych wielkości narażenia zawodowego
    Anna Kilanowicz, Małgorzata Skrzypińska-Gawrysiak, Michał Klimczak

    Czerwień zasadowa 9 to barwnik używany głownie do barwienia preparatow histologicznych (podstawowy składnik odczynnika Schiffa). Związek ten znajduje się na 25. miejscu Top 50 substancji rakotworczych na podstawie liczby pracownikow narażonych w Polsce, a z danych Centralnego Rejestru o Narażeniu na Substancje, Mieszaniny, Czynniki lub Procesy Technologiczne o Działaniu Rakotworczym lub Mutagennym wynika, że w 2018 r. narażonych na ten związek było 645 osob (głownie pracownikow laboratoriow chemicznych oraz medycznych). W warunkach narażenia zawodowego głowną drogą narażenia na tę substancję jest układ oddechowy. Za podstawę wyznaczenia wartości najwyższego dopuszczalnego stężenia (NDS) uznano wartość wspołczynnika nachylenia krzywej dawka–odpowiedź  (SF) wyprowadzonego z dwuletnich badań rakotworczości (narażenie po podaniu substancji z paszą, nowotwory wątroby) na samicach myszy. Przy założonym ryzyku dodatkowego nowotworu 10-4 i uwzględnieniu 40-letniego narażenia zawodowego na ten związek drogą inhalacyjną zaproponowano przyjęcie stężenia 0,02 mg/m3 jako wartości NDS dla czerwieni zasadowej 9. Brak jest natomiast podstaw merytorycznych do ustalenia wartości najwyższego dopuszczalnego stężenia chwilowego (NDSCh) oraz dopuszczalnego stężenia w materiale biologicznym (DSB). Ze względu na brak danych dotyczących wchłaniania czerwieni zasadowej 9 drogą dermalną nie ma rownież podstaw do oznakowania tej substancji symbolem „skora”. Natomiast z uwagi na przypuszczalne działanie rakotworcze na człowieka zaproponowano oznakowanie tej substancji symbolem „Carc. 1B”. Zakres tematyczny artykułu obejmuje zagadnienia zdrowia oraz bezpieczeństwa i higieny pracy będące przedmiotem badań z zakresu nauk o zdrowiu oraz inżynierii środowiska.



    Furan. Dokumentacja proponowanych dopuszczalnych wielkości narażenia zawodowego
    Jolanta Skowroń, Katarzyna Konieczko

    Furan jest stosowany w syntezie organicznej, przy produkcji lakierów, leków, stabilizatorów, zamienników detergen­tów, środków chemicznych stosowanych w rolnictwie, laminatów odpornych na temperaturę, jako rozpuszczalnik żywic i odczynnik w laboratoriach. Furan jest zaklasyfikowany do substancji rakotwórczych kategorii zagrożenia 1B. W latach 2005-2017 wzrastała liczba zakładów pracy zgłaszających furan do Centralnego Rejestru Danych o Naraże­niu na Substancje, Czynniki i Procesy Technologiczne o Działaniu Rakotwórczym lub Mutagennym w Środowisku

    Pracy. W 2017 r. 9 zakładów zgłosiło 183 narażonych pracowników. Dotychczas w Polsce nie ustalono wartości NDS dla furanu. W warunkach narażenia zawodowego furan wchłania się do organizmu drogą inhalacyjną i dermalną. Jako skutek krytyczny narażenia na furan przyjęto działanie hepatotoksyczne. Wartość NDS na poziomie 0,05 mg/m3 powinna zabezpieczyć pracowników również przed działaniem rakotwórczym. Dodatkowe ryzyko białaczki u osób zatrudnionych przez 40 lat na furan o stężeniu 0,05 mg/m3 jest poniżej 10-3 i nie przekracza wartości ryzyka akcepto­walnego w środowisku pracy. Ze względu na działanie drażniące furanu ustalono wartość chwilową NDSCh na pozio­mie 0,1 mg/m3. Substancja powinna być oznakowana: „Carc. 1B” (substancja rakotwórcza kategorii zagrożenia 1B), „I” (substancja o działaniu drażniącym) oraz „skóra” (wchłanianie substancji przez skórę może być tak samo istotne, jak przy narażeniu drogą oddechową). Zakres tematyczny artykułu obejmuje zagadnienia zdrowia oraz bezpieczeń­stwa i higieny środowiska pracy będące przedmiotem badań z zakresu nauk o zdrowiu oraz inżynierii środowiska.



    Spaliny emitowane z silników Diesla, mierzone jako węgiel elementarny. Metoda oznaczania w powietrzu na stanowiskach pracy
    Małgorzata Szewczyńska, Małgorzata Pośniak, Joanna Kowalska

    W Polsce dotychczas nie było konieczności oznaczania stężenia węgla elementarnego (EC) w celu oceny narażenia inhalacyjnego pracowników, ponieważ polska wartość NDS jest ustalona dla frakcji respirabilnej spalin silników Diesla. Nie ma również żadnych danych dotyczących poziomu stężeń EC w powietrzu stanowisk pracy, a naraże­nie na ten niebezpieczny dla zdrowia czynnik dotyczy bardzo dużej populacji pracowników zatrudnionych m.in. w podziemnych wyrobiskach górniczych, jak również strażaków, kierowców tirów, autobusów, a także pracowników stacji obsługi samochodów (Szymańska i in. 2019). Wprowadzenie do Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/130 z dnia 16 stycznia 2019 r. wartości BOELV 0,05 mg/m3 dla spalin silników wysokoprężnych Diesla w środowisku pracy, mierzonych jako węgiel elementarny, wymaga dostosowania przepisów krajowych do tej war­tości i opracowania metody oznaczania węgla elementarnego. Celem prac badawczych było opracowanie metody oznaczania węgla elementarnego w powietrzu na stanowiskach pracy na poziomie 0,005 mg/m3. W wyniku badań opracowano metodę oznaczania węgla elementarnego w powietrzu na stanowiskach pracy z zastosowaniem termo­-optycznego analizatora z detektorem płomieniowo-jonizacyjnym. Metoda polega na przepuszczeniu badanego po­wietrza zawierającego spaliny silnika Diesla przez filtr kwarcowy umieszczony w kasecie i analizie w odpowiednim programie temperaturowym. Uzyskano oznaczalność EC 0,0027 mg/m3. Całkowita precyzja badania wynosiła 5,6%, względna niepewność całkowita 11,2%, a niepewność rozszerzona 22,4%. Zakres tematyczny artykułu obejmuje zagadnienia zdrowia oraz bezpieczeństwa i higieny środowiska pracy będące przedmiotem badań z zakresu nauk o zdrowiu oraz inżynierii środowiska



    Streszczenia roczników
    2021 - 2001
    Wybierz rocznikWybierz numer