Opisy zagrożeń zawodowych
CZYNNIKI RAKOTWÓRCZE I MUTAGENNE
 
 Źródła informacji

 

 

Czynniki szkodliwe w środowisku pracy. Wartości dopuszczalne 2014 (wydanie IX) - pod red. D. Augustyńskiej i M. Pośniak to pozycja wydawnicza przygotowana we współpracy z Międzyresortową Komisją ds. Najwyższych Dopuszczalnych Stężeń i Natężeń Czynników Szkodliwych dla Zdrowia w Środowisku Pracy w celu ułatwienia zarówno pracodawcy, jak i jego pracownikom przestrzegania obowiązujących w Polsce przepisów prawnych.

W zwartej formie objaśniono podstawowe pojęcia używane w omawianej dziedzinie, przedstawiono wymagania dotyczące środowiska pracy, a także metody pomiaru stężeń i natężeń czynników szkodliwych występujących w tym środowisku oraz zasady oceny narażenia zawodowego i podstawowe zasady profilaktyki. Publikacja zawiera także aktualne wykazy wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia, wartości dopuszczalne narażenia zawodowego określane w innych przepisach bezpieczeństwa i higieny pracy oraz normach higienicznych. W tym wydaniu uwzględniono zmiany wprowadzone w latach 2013-2014 do polskiego prawa dotyczącego bezpieczeństwa i higieny pracy, a w szczególności do obowiązujących wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy.

          
W wydawnictwie tym znajduje się również wykaz zalecanych przez Międzyresortową Komisję ds. NDS i NDN wartości dopuszczalnych w materiale biologicznym (DSB) dla 33 substancji chemicznych. Monitoring biologiczny to pomiar substancji lub jej metabolitów w materiale biologicznym oraz ocena biologicznego skutku jej działania. Stężenia substancji w powietrzu odpowiadające wartościom DSB nie powinny spowodować niekorzystnych zmian w stanie zdrowia osób narażonych na stanowiskach pracy. Oznaczenia substancji toksycznych lub ich metabolitów wykonuje się głównie we krwi, w moczu i w powietrzu wydechowym. Monitoring biologiczny pozwala na ocenę narażenia na działanie substancji, która wchłania się do organizmu zarówno przez drogi oddechowe, jak i przez skórę. Substancje rakotwórcze lub mutagenne, dla których Międzyresortowa Komisja ds. NDS i NDN ustaliła zalecane wartości DSB przedstawiono w tabeli 2.

 

Tabela 2. Dopuszczalne wartości w materiale biologicznym (DSB) zalecane przez Międzyresortową Komisję ds. NDS i NDN dla substancji rakotwórczych lub mutagennych, dla których ustalono wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń (rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z dnia z dnia 6 czerwca 2014 r.)

 

Substancja wchłaniana

Substancja oznaczana

Materiał biologiczny

Warunki pobierania materiału do badań

Wartości prawidłowe

DSB

Uwagi

Arsen

i nieorganiczne związki arsenu

arsen +

kwas monometyloarsenowy (MMA)+ kwas dimetyloarsenowy (DMA)

mocz

b

< 10 µg/L

35 µg/L

w przeliczeniu na średnią gęstość moczu 1,024

oznaczenia należy wykonywać z zastosowaniem metod umożliwiających eliminację wpływu
organicznych związków arsenu obecnych w
„owocach morza” (jak np. arsenobetaina)

 

 

 

 

 

 

 

Benzen

kwas S-fenylo-merkap-turowy
(S-PMA)

mocz

a

< 2 µg/g* kreatyniny

25 µg/g kreatyniny

* u osób niepalących

 

kwas trans,trans-mukonowy (t,t-MA)

mocz

a

< 0,15 mg/g* kreatyniny

0,5 mg/g kreatyniny

 

 

 

 

 

 

 

 

Chrom(VI)

chrom

mocz

e

ok. 1 µg/g kreatyniny

10 µg/g
kreatyniny

ocena wchłaniania
w danym dniu na podstawie różnicy stężeń

 

 

 

 

 

 

 

związki
rozpuszczalne

w wodzie
występujące

w dymach

 

mocz

b

 

 

30 µg/g
kreatyniny

ocena dawki skumulowanej; w obu przypadkach podany sposób interpretacji odnosi się jedynie do osób przewlekle narażonych; u osób rozpoczynających pracę lub powracających do pracy po dłuższej
przerwie stężenia mogą być znacznie mniejsze

Kadm
i jego związki
nieorganiczne

kadm

mocz

c

średnio
<0,5 µg/g kreatyniny

5 µg/g

kreatyniny

palenie papierosów powoduje 2-3-krotne zwiększenie stężeń kadmu we krwi

i w moczu osób nienarażonych zawodowo

 

 

krew

c

średnio

0,5 µg/L

5 µg/l

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Trichloroeten

kwas trichloro-octowy

mocz

b

 

20 mg/L

 

a  - próbka pobierana jednorazowo pod koniec ekspozycji dziennej w dowolnym dniu.

b  - próbka pobierana jednorazowo pod koniec ekspozycji dziennej w końcu tygodnia pracy.

c  - próbka pobierana jednorazowo nie wcześniej niż po miesiącu od rozpoczęcia pracy w narażeniu.

d  - w przypadku obliczania szybkości wydalania z moczem, ok. 2 godzin przed pobraniem właściwej próbki moczu, w celu opróżnienia pęcherza moczowego, pobiera się dodatkową próbkę, której się nie analizuje. Notuje się czas, jaki upłynął między pobraniem obydwu próbek moczu.

e  - dwukrotne pobranie próbki moczu przed rozpoczęciem zmiany i po jej zakończeniu.

 

           

Do wykazu wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń wprowadzono oznakowania, które dostarczają istotnej informacji o sposobie działania substancji chemicznej. Substancje o działaniu żrącym oznakowano literą „C”, drażniącym – „I”, uczulającym – „A”, rakotwórczym – „Rakotw. Kat. 1/Carc. 1A” lub „Rakotw. Kat. 2/Carc. 1B” o działaniu toksycznym na płód – „Ft” i wchłaniające się przez skórę – „Sk”. Podano również podstawy oznakowania substancji wymienionymi literami.

Oznakowanie opakowań  substancji rakotwórczych lub mutagennych określa rozporządzenie ministra zdrowia z dnia 20 kwietnia 2012 r. w sprawie oznakowania opakowań substancji niebezpiecznych i mieszanin niebezpiecznych oraz niektórych mieszanin (t.j. Dz.U. 2015 nr 0 poz. 450 ).


Oznakowanie miejsc, w których są składowane znaczące ilości substancji rakotwórczych lub mutagennych określa rozporządzenie ministra zdrowia z dnia 25 sierpnia 2015 r. w sprawie sposobu oznakowania miejsc, rurociągów oraz pojemników i zbiorników służących do przechowywania lub zawierających substancje stwarzające zagrożenie lub mieszaniny stwarzające zagrożenie (Dz.U. 2015 poz. 1368)

 

Wzbronione jest zatrudnianie kobiet w ciąży i w okresie karmienia (Dz.U. 1996 nr 114 poz. 545 ze zm.)  oraz młodocianych (Dz.U. 2004 nr 200 poz. 2047 ze zm.) przy pracach w narażeniu na działanie czynników i procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym, określonych w odrębnych przepisach


Dla niektórych substancji rakotwórczych i/lub mutagennych na poziomie Unii Europejskiej ustalono wartości wiążące BOELV (binding occupational exposure limit values) w oparciu o najnowsze dane naukowe, uwarunkowania socjo-ekonomiczne oraz możliwości techniczne osiągnięcia takiej wartości w przemyśle. W odróżnieniu od wartości wskaźnikowych (IOELV), które są wdrażane do prawa UE na mocy dyrektywy Rady, wartości BOELV są wprowadzane decyzją Komisji i Parlamentu Europejskiego. Dla substancji, dla których są ustalone wartości BOELV, państwa członkowskie ustalają odpowiednie wartości krajowe, które mogą być na tym samym poziomie, ale nie mogą przekraczać wartości ustalonych w UE. Wartości BOELV ustalono dla azbestu (aktynolit, antyfilit, chryzotyl, grueneryt, krokidolit, termolit), benzenu, pyłów drewna twardego, ołowiu i jego związków nieorganicznych, monomeru chlorku winylu (10 substancji; dyrektywa 98/24/WE, 2004/37/WE, 2009/148/WE).