Rękawice ochronne stosowane podczas pracy z niebezpiecznymi substancjami chemicznymi i mikroorganizmami mają za zadanie odizolować rękę pracownika od bezpośredniego kontaktu z tymi czynnikami.

W tym celu należy stosować rękawice szczelne, pięciopalcowe, wykonane z kauczuków naturalnych, syntetycznych lub tworzyw sztucznych. Do wytwarzania rękawic chroniących przed czynnikami chemicznymi stosuje się m.in.:

• kauczuk naturalny (lateks),
• kauczuk polichloroprenowy (neopren),
• kauczuk butadienowo–akrylonitrylowy (NBR, nitryl),
• kauczuk butylowy,
• kauczuk fluorowy (viton, FKM),
• polichlorek winylu (PVC),
• poli(alkohol winylowy) (PVA),
• chlorosulfonowany polietylen (hypalon).

Producenci rękawic ochronnych proponują również rozwiązania, w których zastosowano układy kilku warstw wymienionych surowców, co ma podwyższać właściwości ochronne wyrobu i jego wielofunkcyjność. Często rękawice do takich zastosowań są wykonywane na podkładzie dzianinowym lub są flokowane, czyli od strony wewnętrznej naniesiona jest warstwa pyłu bawełnianego. Ma to na celu zwiększenie trwałości wyrobu, odporności mechanicznej oraz polepszenie walorów użytkowych. Rękawice mogą mieć krótki lub długi mankiet, o różnych długościach – chroniący część przedramienia i ramienia lub całe przedramię. Powierzchnia rękawic po stronie dłoniowej może być moletowana, czyli pokryta drobnymi wypukłościami o różnej strukturze. Moletowanie ułatwia chwytanie gładkich, śliskich lub mokrych przedmiotów.

Coraz częstszym wymogiem stawianym rękawicom ochronnym jest ich wielofunkcyjność. Postęp w technologii wytwarzania umożliwia produkcję wyrobów zapewniających jednoczesną ochronę przed wieloma zagrożeniami. Dostępne są rękawice chroniące jednocześnie przed czynnikami chemicznymi, mechanicznymi i termicznymi (kontaktem z gorącym przedmiotem), dopuszczone przy tym do kontaktu z żywnością. Jednym z rozwiązań są rękawice chroniące przed czynnikami mechanicznymi (przecięcia, przekłucia, obtarcia), wybranymi czynnikami chemicznymi oraz mikroorganizmami, a także skażeniem promieniotwórczym. Wykonuje się je z kilku warstw różnych polimerów na podkładzie dzianinowym.

Podstawa prawna i normalizacyjna

Rękawice chroniące przed czynnikami chemicznymi są środkiem ochrony indywidualnej kategorii III (ryzyko mogące powodować bardzo poważne skutki, np. nieodwracalne szkody dla zdrowia[1]). Warunkiem udostępnienia ich na rynku Unii Europejskiej jest oznakowanie CE oraz przeprowadzenie oceny zgodności zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/425 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie środków ochrony indywidualnej. Dla kategorii III obejmuje ona badanie typu UE (moduł B) prowadzone przez jednostkę notyfikowaną oraz nadzór nad zgodnością produkcji (moduł C2 albo D).

Zgodnie z wymaganiami serii norm PN-EN ISO 374 podstawowa ocena rękawic chroniących przed niebezpiecznymi substancjami chemicznymi i mikroorganizmami obejmuje: odporność na przenikanie, odporność na przesiąkanie (nieszczelność) wody i/lub powietrza, odporność na degradację, minimalną długość rękawicy oraz - w zależności od deklaracji - ochronę przed mikroorganizmami i/lub ochronę rąk fryzjerów.

Rękawice chroniące przed niebezpiecznymi substancjami chemicznymi powinny spełniać wymagania normy PN-EN ISO 374-1:2017-01/A1:2018-09 - Terminologia i wymagania dotyczące skuteczności w zakresie ryzyka chemicznego i przejść testy zgodnie z:

• PN-EN ISO 374-2:2020-03 - Rękawice chroniące przed niebezpiecznymi substancjami chemicznymi i mikroorganizmami - Część 2: Wyznaczanie odporności na przesiąkanie,
• PN-EN ISO 374-4:2020-03 - Rękawice chroniące przed niebezpiecznymi substancjami chemicznymi i mikroorganizmami - Część 4: Wyznaczanie odporności na degradację w wyniku działania substancji chemicznych,
• PN-EN 16523-1+A1:2018-11 - Wyznaczanie odporności materiału na przenikanie substancji chemicznych - Część 1: Przenikanie potencjalnie niebezpiecznych ciekłych substancji chemicznych w warunkach ciągłego kontaktu (norma ta zastąpiła wycofaną normę EN 374-3).

Rękawice chroniące przed mikroorganizmami powinny spełniać wymagania normy PN-EN ISO 374-5:2017-02 - Terminologia i wymagania dotyczące ryzyka przenikania mikroorganizmów, zgodnie z którymi powinny zapewniać szczelność po badaniu według PN-EN ISO 374-2:2020-03 - Wyznaczanie odporności na przesiąkanie. Deklaracja ochrony przed wirusami wymaga dodatkowego badania odporności na przenikanie patogenów zgodnie z ISO 16604:2004 - Clothing for protection against contact with blood and body fluids - Determination of resistance of protective clothing materials to penetration by blood-borne pathogens - Test method using Phi-X 174 bacteriophage.

Rękawice ochronne dla fryzjerów powinny spełniać wymagania normy PN-EN ISO 374-6:2026-03 i przejść szereg testów, w tym:

• badanie odporności na przenikanie 4 substancji chemicznych (4% roztwór wodny para–fenylenodiaminy, 10% roztwór wodny nadsiarczanu amonu, 20% roztwór wodny tioglikolanu amonu, 10% roztwór wodny etanolu), zgodnie z PN–EN 16523–1+A1:2018–11
• badanie na obecność pudru wg PN–EN ISO 21171:2006 – Rękawice medyczne – Wyznaczanie usuwalnego pudru powierzchniowego
• zapewniać odporność na przenikanie mikroorganizmów zgodnie z PN–EN ISO 374–5:2017–02.

Ponadto rękawice ochronne chroniące przed niebezpiecznymi substancjami chemicznymi i mikroorganizmami zgodne z serią norm EN ISO 374, tak jak pozostałe rękawice klasyfikowane jako ochronne, powinny spełniać wymagania ogólne zgodnie z PN-EN ISO 21420:2020-09/A1:2025-01 - Rękawice ochronne. Wymagania ogólne i metody badań (norma ta zastąpiła wycofaną normę PN-EN 420 - Uwaga: Odniesienie do EN ISO 21420:2020 wraz z A1:2024 opublikowano w Dz. Urz. UE decyzją wykonawczą Komisji (UE) 2026/1279; odniesienie do zastąpionej EN 420:2003+A1:2009 zostaje wycofane z dniem 16 grudnia 2027 r.).

Opcjonalnie, jeżeli mają służyć dodatkowo jako ochrona przed czynnikami mechanicznymi, powinny spełniać wybrane wymagania dotyczące właściwości mechanicznychzgodnie z PN-EN 388+A1:2019-01 - Rękawice chroniące przed zagrożeniami mechanicznymi.

Wymagania i metody badań

Przenikanie

Przenikanie jest definiowane jako proces, w którym substancja chemiczna przechodzi przez materiał rękawicy ochronnej na poziomie molekularnym i obejmuje:

• absorpcję cząsteczek substancji chemicznej w kontakcie z zewnętrzną powierzchnią materiału,

• dyfuzję zaabsorbowanych cząsteczek w materiale,

• desorpcję cząsteczek po wewnętrznej stronie materiału.

Odporność na przenikanie ciekłych substancji chemicznych wyznacza się metodą określoną w PN-EN 16523-1+A1:2018-11 i jest badaniem obowiązkowym dla każdej substancji, przed którą deklarowana jest ochrona. Lista substancji chemicznych stosowanych w badaniu obejmuje 18 pozycji. Każdej przyporządkowano kod literowy umieszczany w znakowaniu rękawic.

Tabela 1. Wykaz substancji chemicznych wraz z kodami literowymi (PN-EN ISO 374-1:2017-01/A1:2018-09)

Uwaga: wykaz nie zawiera kodów Q i R.

Poza substancjami z powyższej listy dopuszczalne jest badanie innych substancji chemicznych (w zależności od przeznaczenia rękawic) metodą PN-EN 16523-1 oraz podanie uzyskanych czasów przebicia w instrukcji użytkowania.

Poziom skuteczności w zakresie odporności na przenikanie określa się na podstawie czasu przebicia (breakthrough time) - czasu, jaki upływa od początkowego kontaktu czynnika chemicznego z zewnętrzną powierzchnią materiału rękawicy do chwili, w której szybkość przenikania (strumień przenikania) osiąga znormalizowaną wartość 1 μg/(cm²·min). Próbki do badania pobiera się z części dłoniowej. Dla rękawic dłuższych niż 400 mm oraz gdy deklarowana jest ochrona w obszarze mankietu, pobiera się dodatkowe próbki z mankietu. Raportowany wynik odpowiada najniższemu czasowi przebicia uzyskanemu w badaniu.

Tabela 2. Poziomy skuteczności w zakresie odporności na przenikanie

Na podstawie czasu przebicia i ilości przebadanych substancji chemicznych rękawice klasyfikuje się do jednego z trzech typów:

• Typ A - czas przebicia co najmniej 30 min (poziom 2) dla co najmniej 6 substancji chemicznych z listy,
• Typ B - czas przebicia co najmniej 30 min (poziom 2) dla co najmniej 3 substancji chemicznych z listy,
• Typ C - czas przebicia co najmniej 10 min (poziom 1) dla co najmniej 1 substancji chemicznej z listy.

Przykładowy zestaw aparatury do badania rękawic polimerowych pod kątem odporności na przenikanie ciekłych substancji chemicznych z wykorzystaniem konduktometrii (zdjęcie: CIOP-PIB, Zakład Środków Ochrony Indywidualnej, Pracownia Ochron Rąk i Nóg).

Producent ma obowiązek podać w instrukcji dołączanej do rękawic substancje chemiczne zastosowane w badaniach oraz uzyskane dla nich poziomy skuteczności. Na tej podstawie użytkownik dokonuje doboru rękawic do rodzaju i stężenia substancji chemicznej stosowanej na stanowisku pracy, uwzględniając również współwystępowanie innych zagrożeń.

Rękawica wykonana z danego surowca nie zawsze będzie odporna na daną substancję chemiczną. Rękawice różnych producentów, mimo wykonania z tego samego surowca podstawowego, mogą różnić się właściwościami ochronnymi, co wynika np. z różnic w procesie technologicznym.

Przesiąkanie (nieszczelność)

Przesiąkanie definiuje się jako przechodzenie substancji chemicznej przez materiały porowate, szwy, otwory lub inne niedoskonałości w materiale rękawicy na poziomie niemolekularnym. Odporność na przesiąkanie sprawdza się badaniem nieszczelności z zastosowaniem powietrza i wody zgodnie z PN-EN ISO 374-2:2020-03. Jest to badanie obowiązkowe. Badane rękawice nie powinny wykazywać nieszczelności.

Degradacja

Degradacja to zmiana właściwości fizycznych materiału rękawicy wywołana kontaktem z substancją chemiczną. Może objawiać się m.in. pęcznieniem, kurczeniem, kruszeniem, rozwarstwianiem, zmianą barwy, twardnieniem lub zmiękczeniem. Zgodnie z PN–EN ISO 374–1:2017–01/A1:2018–09 badanie odporności na degradację w wyniku działania substancji chemicznych metodą PN–EN ISO 374–4:2020–03 jest obowiązkowe dla każdej substancji chemicznej, przed którą deklarowana jest ochrona. Wynik – wyrażony jako procentowa zmiana siły przebicia przed ekspozycją i po niej – musi być podany w instrukcji użytkownika.

Przebieg badania odporności rękawic polimerowych na degradację w wyniku działania substancji chemicznych (zdjęcia: CIOP-PIB, Zakład Środków Ochrony Indywidualnej, Pracownia Ochron Rąk i Nóg).

Ochrona przed mikroorganizmami

Wymagania w zakresie ochrony przed mikroorganizmami określono w PN-EN ISO 374-5:2017-02. Rękawice deklarujące taką ochronę muszą przejść badanie szczelności zgodnie z PN-EN ISO 374-2. Szczelność oznacza ochronę przed bakteriami i grzybami/pleśniami. Deklaracja ochrony przed wirusami wymaga dodatkowego badania odporności na przenikanie patogenów zgodnie z ISO 16604:2004.

Rękawice ochronne dla fryzjerów

Serię norm PN-EN ISO 374 uzupełniono o część szóstą, poświęconą rękawicom przeznaczonym dla fryzjerów. Norma PN-EN ISO 374-6:2026-03 została zatwierdzona przez Prezesa PKN 15 stycznia 2026 r. w trybie uznaniowym. Określa ona wymagania dla rękawic chroniących skórę rąk fryzjera przy kontakcie z substancjami chemicznymi i wodą podczas farbowania, rozjaśniania, ondulacji i mycia włosów.

Rękawice objęte tą normą są wyrobami jednorazowego użytku, nie mogą zawierać szwów ani zgrzewów, przeznaczone są do jednego zabiegu u jednego klienta, a czas ich stosowania nie może przekraczać 60 min. Powinny ponadto spełniać mające zastosowanie wymagania PN-EN ISO 21420 oraz być bezpudrowe (≤ 2 mg pozostałości pudru na rękawicę). W zależności od deklarowanego obszaru ochrony wyróżniono dwa typy długości: typ 240 (ochrona dłoni, ≥ 240 mm) i typ 300 (ochrona dłoni i przedramienia, ≥ 300 mm).

Odporność rękawic dla fryzjerów na przenikanie wyznacza się obowiązkowo dla czterech substancji wymienionych w normie, stosowanych w zabiegach fryzjerskich: para-fenylenodiaminy (roztwór wodny 4% - składnik utleniających farb do włosów, silny alergen), nadsiarczanu amonu (roztwór wodny 10% - utleniacz rozjaśniający), tioglikolanu amonu (roztwór wodny 20% - używany do trwałej ondulacji i prostowania) oraz etanolu (roztwór wodny 10% - składnik lakierów i żeli). Dla każdej z nich szybkość przenikania nie powinna przekroczyć 1 μg/(cm²·min) przed upływem 60 min. Po badaniu przenikania próbki nie powinny wykazywać zmian wyglądu zewnętrznego (dopuszczalne jest jedynie odbarwienie) ani naruszenia ciągłości materiału, a materiał rękawic powinien zachować funkcjonalność. Istotnym odstępstwem od PN-EN 16523-1 jest wyższa temperatura badania - (33 ± 1) °C zamiast (23 ± 1) °C. Norma określa również wymagania dotyczące odporności mechanicznej (poprzez badanie siły zrywającej) oraz odporności na przenikanie mikroorganizmów według PN-EN ISO 374-5.

Uwaga: Norma ma status Polskiej Normy od 2026 r.; do chwili obecnej nie została jednak przywołana w Dzienniku Urzędowym UE, w związku z czym nie daje jeszcze domniemania zgodności z rozporządzeniem (UE) 2016/425.

Wymagania ogólne

Rękawice powinny spełniać wymagania ogólne normy PN-EN ISO 21420:2020-09/A1:2025-01, dotyczące m.in. konstrukcji, nieszkodliwości materiałów, komfortu, zręczności palców ręki z nałożoną rękawicą, wymiarów (w zależności od rozmiaru rękawic) oraz oznakowania i informacji producenta. W zakresie nieszkodliwości norma określa m.in. dopuszczalną zawartość dimetyloformamidu (DMFa) w materiałach powlekanych poliuretanem (≤ 1000 mg/kg) oraz wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA) w gumie i tworzywach sztucznych mających kontakt ze skórą (≤ 1 mg/kg), a także wymagania dotyczące wartości pH (> 3,5 i < 9,5).

Właściwości mechaniczne

Jeżeli rękawice mają służyć dodatkowo jako ochrona przed czynnikami mechanicznymi, powinny być zbadane zgodnie z PN-EN 388+A1:2019-01 (odporność na ścieranie, przecięcie, rozdzieranie i przekłucie). W samej normie PN-EN ISO 374-1 nie określono minimalnych poziomów skuteczności w zakresie właściwości mechanicznych.

Znakowanie

Rękawice chroniące przed czynnikami chemicznymi spełniające wymagania normy PN-EN ISO 374-1:2017-01/A1:2018-09znakuje się piktogramem kolby (symbol graficzny ISO 7000-2414):

Obok piktogramu podaje się numer normy (EN ISO 374-1) wraz z oznaczeniem typu rękawic (A, B lub C) i kodami literowymi substancji, dla których uzyskano wymagany poziom skuteczności (z wyjątkiem rękawic typu C, dla których nie podaje się kodu literowego w oznakowaniu, a jedynie w instrukcji użytkowania).

Uwaga: dawny piktogram zlewki oraz odrębne oznaczenie rękawic "o niskiej odporności chemicznej / wodoodpornych" nie są już stosowane.

Jeżeli rękawica zapewnia ochronę przed mikroorganizmami zgodnie w wymaganiami normy w PN-EN ISO 374-5:2017-02, na rękawicy umieszcza się piktogram odpowiadający zagrożeniom mikrobiologicznym (symbol graficzny ISO 7000-2491):

Gdy deklarowana jest również ochrona przed wirusami pod piktogramem umieszcza się wyraz "VIRUS".

Rękawice dla fryzjerów spełniające wymagania normy PN-EN ISO 374-6:2026-03 znakuje się dedykowanym symbolem graficznym (ISO 7000-3930), podając numer normy, typ długości (240 lub 300) oraz wyraz "VIRUS", jeżeli deklarowana jest ochrona przed wirusami.

Podobnie jak dla innych typów rękawic ochronnych, zawsze umieszcza się piktogram odpowiadający instrukcji, oznaczający konieczność zapoznania się z informacjami producenta (symbol graficzny ISO 7000-1641):

Uwagi dotyczące użytkowania

Podane poziomy skuteczności i odpowiadające im czasy przenikania substancji chemicznych nie oznaczają rzeczywistego czasu ochrony na stanowisku pracy. Wpływa na nią wiele czynników, m.in. temperatura oraz oddziaływanie innych substancji. Należy obserwować wygląd rękawic - w razie stwierdzenia jakichkolwiek zmian (odbarwienia, pęknięcia, zesztywnienia, zmiękczenia itp.) rękawice powinny być natychmiast wycofane z użytkowania. Istotne jest przestrzeganie instrukcji producenta w zakresie stosowania, czyszczenia, konserwacji i przechowywania, a także prawidłowy sposób zdejmowania rękawic pozwalający uniknąć zanieczyszczenia rąk.

Wskazówki dotyczące doboru

Dobór rękawic chroniących przed czynnikami chemicznymi jest złożony i wymaga indywidualnego podejścia na danym stanowisku pracy z uwzględnieniem narażenia na jednoczesne działanie kilku substancji chemicznych.

Przy doborze należy przede wszystkim uwzględnić rodzaj i stężenie substancji chemicznej. Materiał rękawicy nie może reagować z substancją stanowiącą zagrożenie - niektóre związki powodują pęcznienie, sztywnienie, pękanie lub rozpuszczanie materiału, co ułatwia przenikanie, zmniejsza odporność mechaniczną i obniża komfort użytkowania. Należy również uwzględnić czas oddziaływania czynnika oraz intensywność narażenia (np. kontakt z kroplami cieczy lub konieczność zanurzania rąk w substancji). W przypadku chwytania przedmiotów gładkich, śliskich lub mokrych zaleca się rękawice moletowane. Jeżeli rękawice mają jednocześnie chronić przed czynnikami mechanicznymi, należy to uwzględnić przy wyborze.

Ankieta

Pracujesz z substancjami chemicznymi? Twoje doświadczenie może pomóc zwiększyć bezpieczeństwo pracy.

Centralny Instytut Ochrony Pracy – Państwowy Instytut Badawczy prowadzi badanie dotyczące ochrony rąk w kontakcie z chemikaliami. Chcemy sprawdzić, jak w praktyce stosowane są rękawice chroniące przed substancjami chemicznymi i co można poprawić.

Zapraszamy do wypełnienia ankiety osoby ze wszystkich branż, w których może wystąpić kontakt skóry rąk z niebezpiecznymi substancjami ciekłymi.

Ankieta: https://www.interankiety.pl/f/jDEM2KOD

(aktywna do 24.09.2026)

Kod QR:

Udział w badaniu zajmuje około 6 minut.

Literatura

1. PN-EN ISO 374-1:2017-01/A1:2018-09 Rękawice chroniące przed niebezpiecznymi substancjami chemicznymi i mikroorganizmami - Część 1: Terminologia i wymagania dotyczące skuteczności w zakresie ryzyka chemicznego.
2. PN-EN ISO 374-2:2020-03 Rękawice chroniące przed niebezpiecznymi substancjami chemicznymi i mikroorganizmami - Część 2: Wyznaczanie odporności na przesiąkanie.
3. PN-EN 16523-1+A1:2018-11 Wyznaczanie odporności materiału na przenikanie substancji chemicznych - Część 1: Przenikanie ciekłej substancji chemicznej w warunkach ciągłego kontaktu.
4. PN-EN ISO 374-4:2020-03 Rękawice chroniące przed niebezpiecznymi substancjami chemicznymi i mikroorganizmami - Część 4: Wyznaczanie odporności na degradację w wyniku działania substancji chemicznych.
5. PN-EN ISO 374-5:2017-02 Rękawice chroniące przed niebezpiecznymi substancjami chemicznymi i mikroorganizmami - Część 5: Terminologia i wymagania dotyczące ryzyka przenikania mikroorganizmów.
6. PN-EN ISO 21420:2020-09/A1:2025-01 Rękawice ochronne - Wymagania ogólne i metody badań.
7. PN-EN 388+A1:2019-01 Rękawice chroniące przed zagrożeniami mechanicznymi.
8. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/425 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie środków ochrony indywidualnej.
9. ISO 16604:2004 Clothing for protection against contact with blood and body fluids - Determination of resistance of protective clothing materials to penetration by blood-borne pathogens - Test method using Phi-X 174 bacteriophage
10. PN-EN ISO 374-6:2026-03 Rękawice chroniące przed niebezpiecznymi substancjami chemicznymi i mikroorganizmami - Część 6: Rękawice ochronne dla fryzjerów.
11. PN-EN ISO 21171:2006 Rękawice medyczne - Wyznaczanie usuwalnego pudru powierzchniowego.
12. Decyzja wykonawcza Komisji (UE) 2026/1279 z dnia 12 czerwca 2026 r. w sprawie norm zharmonizowanych dotyczących środków ochrony indywidualnej, opracowanych na potrzeby rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/425, oraz uchylająca decyzję wykonawczą Komisji (UE) 2023/94