Logo CIOP CIOPMapa serwisu English version
CIOPWsteczPoziom wyżejCIOP
.. | Azbest | Informacje ogólne | Azbest chryzotylowy - ogólna charakterystyka | Azbest chryzotylowy - występowanie, zastosowanie | Azbest chryzotylowy - narażenie zawodowe

Azbest chryzotylowy

Występowanie, zastosowanie

Chryzotyl jest obecny w większości skał serpentynowych i jest wydobywany  w dwudziestu pięciu państwach. Największymi, liczącymi się światowymi producentami azbestu są: Brazylia, Kanada, Chiny, Kazachstan, Rosja, Republika Południowej Afryki i Zimbabwe (Pigg 1994). W Europie złoża chryzotylu są eksploatowane w: Grecji,  Czechach, Francji, Hiszpanii i  Jugosławii (Łącki 1974).

Zbadane zasoby azbestu na świecie są szacowane na ponad 450 mln ton; 90% światowych rezerw azbestu przypada na: Kanadę, Republikę Południowej Afryki, Rosję i Zimbabwe; około 95% wydobywanego azbestu stanowi chryzotyl (Pigg 1994). Wielkość światowej produkcji azbestu w latach 1988-1992 przedstawiono w tabeli 1. W Polsce nie występują złoża azbestu nadające się do eksploatacji przemysłowej, natomiast domieszki minerałów azbestowych (zarówno chryzotylu, jak i azbestów amfibolowych) stwierdzono w złożach surowców mineralnych na Dolnym Śląsku (Lis, Sylwestrzak 1986). Rodzaje domieszek minerałów azbestowych w wybranych złożach surowców mineralnych na Dolnym Śląsku zamieszczono przykładowo w tabeli 2.

Tabela 1.
Światowa produkcja azbestu w tysiącach ton w latach 1988-1992 (Pigg 1994)


Państwo
1988
1989
1990
1991
1992
Argentyna
2328
225
300
250
250
Bośnia i Hercegowina
-
-
-
-
1000
Brazylia
227 653
206 195
232 332
233 100
233 000
Bułgaria
300
300
500
500
500
Kanada
710 357
701 227
685 627
689 000
585 000
Chiny
150 000
181 000
221 000
230 000
240 000
Kolumbia
76 000
7900
8000
8000
8000
Cypr
14585
-
-
-
-
Egipt
166
312
369
450
450
Grecja
1114
73 300
65 993
5500
-
Indie
31 123
36 502
26 053
24 094
25 000
Iran
4101
3300
2800
3000
3000
Włochy
94 549
44 348
3862
3000
1500
Japonia
5000
5000
5000
5000
5000
Kazachstan
-
-
-
-
300000
Korea
2428
2361
1534
1500
1600
Rosja
-
-
-
-
1 400 000
Serbia
-
-
-
-
1700
Południowa Afryka
145 678
156 594
145 791
148 525
123 9511
Szwajcaria
22 804
27 291
35 938
13 888
35 000
Turcja
50
-
-
-
-
ZSRR
2 600 000
2 600 000
2 400 000
2 000 000
-
Stany Zjednoczone
18 233
17 427
W
20 061
15 573
Jugosławia
17 030
9111
6 578
500
-
Zimbabwe
186 581
18 706
160 861
141 697
140 000
Ogółem
4 310 989
4 259 399
4 002 538
3 533 065
3 120 524

Tabela 2.
Domieszki minerałów azbestowych w wybranych złożach surowców mineralnych na Dolnym Śląsku (Lis, Sylwestrzak 1986)


Surowce mineralneRodzaj domieszek

Mineralno-azbestowych
Lokalizacja złoża
Melafir

Gabro

Dolomit

Ruda niklu

Magnezyt

Serpentynit
chryzotyl

aktynolit, tremolit, antofyllit

chryzotyl, aktynolit

chryzotyl, anfotyllit

chryzotyl, tremolit

chryzotyl
Borówno

Nowa Ruda

Rędziny

Szklary

Grochów, Wiry

Nasławice


Azbest znalazł zastosowanie do produkcji wyrobów:– azbestowo-cementowych, np.: płyt dekarskich, rur ciśnieniowych  i kanalizacyjnych, płyt okładzinowych i elewacyjnych, do których produkcji  stosuje się chryzotyl i azbesty amfibolowe
-  izolacyjnych, np.: waty azbestowej, przędzy, tkanin termoizolacyjnych, włóknin, sznurów, tektury
- uszczelniających, np.: tektury, płyt uszczelniających, azbestowo-kauczukowych, szczeliwa plecionego, tkanin zbrojonych i innych
-  ciernych, np.: okładzin ciernych hamulców i sprzęgieł, taśm hamulcowych i innych
-  pap dachowych
- hydroizolacyjnych, np.: lepików asfaltowych, kitów uszczelniających, mas zalewowych i podlewowych, asfaltów drogowych uszlachetnionych czy zapraw gruntujących.

Ponadto azbest znalazł zastosowanie w przemyśle piwowarskim i farmaceutycznym do filtracji oraz jako wypełniacz do lakierów, do izolacji przewodów grzewczych wraz z zaprawą termoizolacyjną, a także jako materiał zbrojący do różnego rodzaju wyrobów z tworzyw sztucznych.

Rodzaje wyrobów azbestowych i zawartość w nich azbestu zamieszczono przykładowo w tabeli 3.

W Polsce zużycie azbestu do celów przemysłowych w latach 70. wynosiło około         100 tys. ton w ciągu roku, z czego 90% stanowił chryzotyl importowany głównie ze Związku Radzieckiego, a około 10% krokidolit importowany z Republiki Południowej Afryki. Liczbę osób zatrudnionych w zakładach przerabiających azbest szacowano w tym okresie na około 10 tys. (Iżycki 1998). W latach 80. zużycie azbestu wynosiło około 60 tys. ton rocznie, a za-trudnienie zmniejszyło się do około 4 tys. osób (Stroszejn-Mrowca i in. 1991); w  1991 r. zużycie azbestu zmniejszyło się do 30 tys. ton.

W połowie lat 80. zużycie  azbestu w przeliczeniu na 1 mieszkańca wynosiło w Polsce 1,7 kg (16. miejsce w świecie), a największe zużycie było  w  ZSRR - 8,3 kg na mieszkańca. Około 65% azbestu  zużywano do produkcji wyrobów azbestowo-cementowych. W latach 60. rozpoczęły produkcję w Polsce cztery duże zakłady  wyrobów azbestowo-cementowych, co spowodowało wzrost zużycia azbestu. Głównym surowcem stosowanym do produkcji wyrobów azbestowo-cementowych był azbest chryzotylowy, jednakże do połowy lat 80. do produkcji rur ciśnieniowych był także używany krokidolit oraz niewielkie ilości amosytu. Łączne zużycie azbestu do produkcji wyrobów azbestowo-cementowych w Polsce po II wojnie światowej do 1993 r. szacowano na około 1,4 mln ton, w tym około 8,5 tys. ton amosytu oraz około 86 tys. ton  krokidolitu. Prawie 72% (około 60 tys. ton) ogólnej ilości azbestu krokidolitowego stosowanego w Polsce w latach 1959-1984 zużywał tylko  jeden zakład produkujący rury ciśnieniowe o dużej średnicy (Azbest... 1990).

Tabela 3.
Najważniejsze wyroby azbestowe i zawartość w nich azbestu (Azbest... 1990)

Wyroby
Rodzaj azbestu
Przybliżona zawartość azbestu, procenty wagowe
Wyroby azbestowo-cementowe stosowane w budownictwie
chryzotyl, amosyt, krokidolit
10 ÷ 15
Wyroby azbestowo-cementowe obejmujące rury ciśnieniowe, kanalizacyjne
 i wodociągowe
chryzotyl, krokidolit, amosyt
12 ÷ 15
Ognioodporne płyty izolacyjne
amosyt, chryzotyl
25 ÷ 40
Wyroby izolacyjne łącznie z izolacjami natryskowymi
amosyt, chryzotyl, krokidolit
12 ÷ 100
Złącza i uszczelki
chryzotyl, krokidolit
25 ÷ 85
Materiały cierne i wyroby włókiennicze
chryzotyl, krokidolit
65 ÷ 100
Płytki i wykładziny podłogowe
chryzotyl
5 ÷ 7,5
Wyroby z mas plastycznych i obudowy akumulatorów
chryzotyl
55 ÷ 70
Wyroby, wzmocnienia i wyroby z nich produkowane (np. wojłok, karton,
 papier, filtry do wina i piwa, kity, kleje, powłoki ochronne)
chryzotyl, krokidolit
25 ÷ 98

W Polsce zaprzestano od 1985 r. stosowania azbestu krokidolitowego. Od dnia 19 czerwca 1999 r. obowiązuje ustawa o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest (Dz U RP z dnia 28 sierpnia 1997 r. nr 101, poz. 628). Zgodnie z pkt. 3. art. 1. ustawy minister gospodarki w porozumieniu z ministrem ochrony środowiska, zasobów naturalnych i leśnictwa określa corocznie wykaz wyrobów zawierających azbest dopuszczonych do produkcji lub do wprowadzenia na polski obszar celny.

Na górę strony

Siedziba instytutu
Strona głównaIndeks słówStrona BIPCIOP
Linia

Copyright © Centralny Instytut Ochrony Pracy - Państwowy Instytut Badawczy
Wszelkie prawa do udostępnianych materiałów informacyjnych są zastrzeżone.
Kopiowanie w celu rozpowszechniania fragmentów lub całości materiałów jest zabronione. Udostępnione materiały można kopiować zarówno we fragmentach,
jak i w całości wyłącznie na użytek własny.

ul. Czerniakowska 16, 00-701 Warszawa, tel. (+48 22) 623 36 98, fax (+48 22) 623 36 93